Niedoczynność tarczycy rozwija się wtedy, gdy organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości hormonów tarczycy. Ponieważ hormony te wpływają na wykorzystanie energii, temperaturę ciała, pracę serca, jelit, mięśni i układu nerwowego, objawy mogą dotyczyć wielu różnych części organizmu.
Problem polega na tym, że niedoczynność często rozwija się powoli. Zmęczenie, przybieranie na wadze czy pogorszenie koncentracji łatwo przypisać stresowi, wiekowi albo brakowi snu.
Dlatego warto wiedzieć, które objawy mogą sugerować niedoczynność tarczycy i kiedy zamiast zgadywać warto wykonać TSH oraz FT4.
Niedoczynność tarczycy - jakie daje objawy?
NIDDK wskazuje, że objawy mogą różnić się między poszczególnymi osobami i nie każdy ma wszystkie dolegliwości.
Do najczęściej występujących należą:
- przewlekłe zmęczenie,
- senność i spowolnienie,
- uczucie zimna,
- przybieranie na wadze,
- zaparcia,
- sucha skóra,
- suche lub przerzedzające się włosy,
- bóle mięśni i stawów,
- zwolnienie pracy serca,
- obniżony nastrój,
- problemy z koncentracją i pamięcią.
Wiele z tych dolegliwości występuje również przy innych problemach zdrowotnych. Sama lista objawów nie wystarcza więc do rozpoznania niedoczynności.
Dlaczego przy niedoczynności pojawia się zmęczenie?
Hormony tarczycy pomagają regulować sposób wykorzystania energii przez organizm.
Gdy jest ich za mało, wiele procesów może ulegać spowolnieniu. Osoba z niedoczynnością może więc odczuwać wyraźny brak energii nawet po prawidłowo przespanej nocy.
Zmęczeniu może towarzyszyć:
- senność w ciągu dnia,
- mniejsza wydolność,
- spowolnienie ruchowe,
- trudność z rozpoczęciem codziennych obowiązków.
Niedoczynność tarczycy a tycie
Przybieranie na wadze jest jednym z najbardziej kojarzonych objawów niedoczynności, ale nie oznacza to, że każda nadwaga ma przyczynę hormonalną.
Przy niedoborze hormonów może dochodzić do zmniejszenia wydatku energetycznego oraz zatrzymywania większej ilości płynów.
W praktyce wzrost masy ciała związany z samą niedoczynnością często nie jest tak spektakularny, jak sugerują internetowe historie.
Jeżeli masa ciała szybko rośnie, warto ocenić również dietę, aktywność, leki i inne możliwe przyczyny.
Uczucie zimna przy niedoczynności
Osoba z niedoczynnością może marznąć wtedy, gdy inni czują się komfortowo.
Może występować:
- ciągłe uczucie chłodu,
- zimne dłonie i stopy,
- potrzeba cieplejszego ubrania niż wcześniej.
Ma to związek z wpływem hormonów tarczycy na metabolizm i wytwarzanie ciepła.
Sucha skóra i wypadanie włosów
Niedoczynność może wpływać na skórę i włosy.
Typowe dolegliwości obejmują:
- suchość i szorstkość skóry,
- przerzedzanie włosów,
- większą łamliwość włosów,
- osłabienie paznokci.
Mayo Clinic wymienia również obrzęk twarzy oraz bardziej szorstkie włosy i skórę jako możliwe objawy bardziej nasilonej niedoczynności.
Zaparcia i problemy trawienne
Hormony tarczycy wpływają również na pracę przewodu pokarmowego.
Przy niedoczynności jego czynność może zwalniać, co u części osób prowadzi do zaparć.
Nie jest to jednak objaw swoisty. Zaparcia mogą wynikać również z diety ubogiej w błonnik, małej ilości płynów, leków czy niewielkiej aktywności.
Niedoczynność tarczycy - objawy psychiczne
Problemy z tarczycą mogą wpływać nie tylko na ciało, ale również na samopoczucie i funkcje poznawcze.
Przy niedoczynności mogą pojawiać się:
- obniżony nastrój,
- apatia,
- spowolnienie myślenia,
- problemy z koncentracją,
- gorsza pamięć,
- mniejsza motywacja.
American Thyroid Association wymienia uczucie smutku i częstsze zapominanie wśród możliwych objawów niskiego poziomu hormonów tarczycy.
Nie należy jednak automatycznie przypisywać depresji czy zaburzeń koncentracji tarczycy. Takie objawy mogą mieć wiele różnych przyczyn.
Niedoczynność tarczycy a serce
Niedobór hormonów może powodować zwolnienie akcji serca.
Nieleczona niedoczynność może również wpływać na poziom cholesterolu, dlatego zaburzenia tarczycy są czasami brane pod uwagę podczas diagnostyki nieprawidłowego lipidogramu.
Bóle mięśni i stawów
NIDDK zalicza bóle mięśni i stawów do możliwych objawów niedoczynności.
U części osób pojawia się również:
- sztywność mięśni,
- osłabienie,
- mniejsza tolerancja wysiłku.
Jeżeli ból jest silny lub narasta, nie należy zakładać bez badań, że odpowiada za niego wyłącznie tarczyca.
Niedoczynność a miesiączka i płodność
Zaburzenia hormonalne tarczycy mogą wpływać na cykl miesiączkowy i płodność.
NIDDK wymienia wśród objawów:
- obfitsze miesiączki,
- nieregularne miesiączki,
- problemy z płodnością.
Nieprawidłowo leczona niedoczynność ma szczególne znaczenie w ciąży, dlatego kobieta przyjmująca hormony tarczycy powinna po potwierdzeniu ciąży skontaktować się z lekarzem.
Niedoczynność tarczycy u mężczyzn
Niedoczynność występuje częściej u kobiet, ale może rozwinąć się również u mężczyzn.
Objawy są zasadniczo podobne:
- zmęczenie,
- przyrost masy ciała,
- uczucie zimna,
- sucha skóra,
- pogorszenie koncentracji,
- osłabienie mięśni.
U mężczyzn problem może być czasem później rozpoznawany, ponieważ tarczyca jest stereotypowo kojarzona głównie z chorobami kobiet.
Hashimoto a niedoczynność tarczycy
Hashimoto jest jedną z najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy.
To choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje tkankę gruczołu. Z czasem tarczyca może produkować coraz mniej hormonów.
Hashimoto i niedoczynność nie są jednak dokładnie tym samym pojęciem.
Hashimoto określa przyczynę autoimmunologiczną, natomiast niedoczynność opisuje stan, w którym hormonów jest za mało.
Więcej: Hashimoto - objawy, diagnostyka i leczenie choroby.
Czy niedoczynność zawsze daje wyraźne objawy?
Nie.
NIDDK zwraca uwagę, że choroba może rozwijać się powoli przez miesiące lub nawet lata.
W początkowym okresie dolegliwości mogą być bardzo subtelne albo praktycznie niezauważalne.
Dlatego część przypadków jest wykrywana dopiero podczas wykonywania badań laboratoryjnych.
Jak odróżnić niedoczynność od nadczynności?
W uproszczeniu niedoczynność częściej kojarzy się ze spowolnieniem procesów organizmu, a nadczynność z ich przyspieszeniem.
Przy niedoczynności częstsze są:
- uczucie zimna,
- zmęczenie,
- zaparcia,
- przybieranie na wadze,
- sucha skóra.
Przy nadczynności częściej występują:
- uczucie gorąca,
- kołatanie serca,
- drżenie rąk,
- częstsze wypróżnienia,
- spadek masy ciała.
Pełne porównanie znajdziesz w artykule Tarczyca - objawy choroby. Niedoczynność czy nadczynność?.
Jakie badania przy objawach niedoczynności?
Podstawowym badaniem jest TSH.
Przy podejrzeniu niedoczynności szczególnie istotne jest również FT4.
Typowy obraz jawnej pierwotnej niedoczynności obejmuje:
- podwyższone TSH,
- obniżone FT4.
Jeżeli podejrzewane jest Hashimoto, lekarz może dodatkowo zlecić przeciwciała anty-TPO i czasami anty-TG.
Dokładnie opisujemy diagnostykę tutaj: Badania tarczycy - TSH, FT3, FT4, anty-TPO i anty-TG.
Czy można mieć objawy przy prawidłowym TSH?
Tak, ponieważ zmęczenie, problemy z masą ciała, sucha skóra czy gorsze samopoczucie nie są charakterystyczne wyłącznie dla niedoczynności.
Jeżeli TSH jest prawidłowe, a objawy utrzymują się, lekarz może poszukiwać innych przyczyn.
W określonych sytuacjach znaczenie mają również inne parametry, dlatego interpretacja powinna uwzględniać cały obraz kliniczny.
Niedoczynność tarczycy a wyniki TSH i FT4
Najważniejsze jest rozpatrywanie wyników razem.
Samo TSH informuje o sygnale wysyłanym przez przysadkę, natomiast FT4 pokazuje ilość wolnej tyroksyny dostępnej dla organizmu.
Szczegółowo omawiamy to w artykule TSH, FT3 i FT4 - normy i jak czytać wyniki tarczycy?.
Czy objawy znikają po rozpoczęciu leczenia?
Po prawidłowym rozpoznaniu niedoczynność najczęściej leczona jest lewotyroksyną, czyli syntetycznym odpowiednikiem T4.
Po rozpoczęciu leczenia organizm potrzebuje czasu na osiągnięcie stabilnego poziomu hormonów.
ATA podaje, że kontrolę TSH wykonuje się zwykle około 6-8 tygodni po rozpoczęciu leczenia lub zmianie dawki.
Nie należy samodzielnie zwiększać lub zmniejszać dawki na podstawie samopoczucia.
Cały temat leczenia rozwijamy w następnym poradniku: Niedoczynność tarczycy - leczenie, dieta i leki.
Kiedy objawy wymagają pilnej pomocy?
Ciężka, długo nieleczona niedoczynność może bardzo rzadko prowadzić do śpiączki hipometabolicznej, nazywanej również śpiączką obrzękową.
NIDDK opisuje ją jako stan zagrażający życiu wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.
Silne osłabienie, zaburzenia świadomości, znaczne wychłodzenie organizmu lub poważne pogorszenie stanu ogólnego wymagają pilnej oceny medycznej.
Sprawdź dostępne rozwiązania wspierające tarczycę
Niedoczynność tarczycy - objawy. Podsumowanie
Niedoczynność tarczycy może powodować bardzo różne dolegliwości, ponieważ hormony tarczycy wpływają na funkcjonowanie wielu narządów.
Najczęściej zwracają uwagę zmęczenie, uczucie zimna, przybieranie na wadze, sucha skóra, zaparcia, pogorszenie koncentracji i obniżony nastrój.
Objawy rozwijają się często stopniowo i mogą przypominać wiele innych problemów zdrowotnych. Dlatego niedoczynności nie należy rozpoznawać wyłącznie na podstawie samopoczucia.
Podstawą są badania TSH i FT4 oraz ocena lekarza, który może ustalić przyczynę zaburzenia i dobrać odpowiednie leczenie.
Źródła
- NIDDK - Hypothyroidism (Underactive Thyroid)
- American Thyroid Association - Hypothyroidism
- Mayo Clinic - Hypothyroidism: Symptoms and causes
